Hafta 2 · eGFR fonksiyonu: bir kodu okumak

Yapay Zeka ve Sağlık · Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi

Derste tarayıcıda çalışan bir klinik hesaplayıcı yazdırdık; içindeki egfrCkdEpi2021 fonksiyonunu okuduk. Bu defterde aynı fonksiyonun Python karşılığı var. Amaç yazmak değil: def, parametre, return ve if'i tanımak. Bu hafta tek işimiz bu.

1 · Değişkenler ve tipler: 3 satır

Bir hastanın verisi. Sayı ile metin farklı tiptir; type() bunu söyler.

kreatinin = 1.1      # mg/dL  → ondalık sayı (float)
yas = 54             # yıl    → tam sayı (int)
cinsiyet = "kadın"   # metin  → str

print(type(kreatinin), type(yas), type(cinsiyet))

<class 'float'> <class 'int'> <class 'str'>

Form alanlarından ve dosyalardan gelen her şey metin gelir. Metinle hesap yapılmaz; önce sayıya çevrilir.

girdi = "1.1"            # kullanıcı böyle yazdı: bir metin
# print(girdi * 2)       # deneyin: metni 2 ile "çarpmak" ne verir?
kreatinin = float(girdi) # tip dönüşümü: metin → ondalık sayı
print(kreatinin * 2, type(kreatinin))

2.2 <class 'float'>

2 · Fonksiyon: def gördüğünüzde

Aşağıdaki blok bir fonksiyon tanımı. Parantez içi parametreler (formülün girdileri); return sonucu geri verir. Formül: CKD-EPI 2021 (Inker ve ark., NEJM 2021). Cinsiyet üç yerde işe karışıyor; bulun.

def egfr_hesapla(kreatinin, yas, cinsiyet):
    """CKD-EPI 2021 ile eGFR (mL/dk/1,73 m²). kreatinin mg/dL, yas yıl, cinsiyet 'kadın' | 'erkek'."""
    kadin = cinsiyet == "kadın"                 # mantıksal değer: True / False
    kappa = 0.7 if kadin else 0.9               # κ
    alfa = -0.241 if kadin else -0.302          # α
    oran = kreatinin / kappa

    egfr = 142 * min(oran, 1) ** alfa * max(oran, 1) ** -1.200 * 0.9938 ** yas
    if kadin:
        egfr = egfr * 1.012                     # kadın çarpanı
    return egfr


print(round(egfr_hesapla(1.1, 54, "kadın")))
print(round(egfr_hesapla(1.1, 54, "erkek")))

60
80

Okuma sorusu: Aynı kreatinin ve yaşta kadın ile erkek sonucu neden farklı? Kodda hangi üç satır bunu yapıyor?

3 · Koşul: if eşikleri

Sayıyı klinik anlama çeviren kısım. KDIGO 2024 evreleri. Sıra önemli: yukarıdan aşağı ilk doğru olan kazanır.

def kdigo_evresi(egfr):
    """eGFR değerini KDIGO G evresine çevirir."""
    if egfr >= 90:
        return "G1 · normal veya yüksek"
    elif egfr >= 60:
        return "G2 · hafif azalmış"
    elif egfr >= 45:
        return "G3a · hafif–orta azalmış"
    elif egfr >= 30:
        return "G3b · orta–ağır azalmış"
    elif egfr >= 15:
        return "G4 · ağır azalmış"
    else:
        return "G5 · böbrek yetmezliği"


for deger in [95, 72, 59.6, 44, 20, 9]:
    print(deger, "→", kdigo_evresi(deger))

95 → G1 · normal veya yüksek
72 → G2 · hafif azalmış
59.6 → G3a · hafif–orta azalmış
44 → G3b · orta–ağır azalmış
20 → G4 · ağır azalmış
9 → G5 · böbrek yetmezliği

Okuma sorusu: 59,6 hangi evreye düştü? Önce yuvarlasaydık ne olurdu? Kılavuz ne diyor?

4 · Üç hasta, tek fonksiyon

Fonksiyonun gücü: bir kez tanımla, istediğin kadar çağır.

hastalar = [
    ("Hasta A", 0.8, 32, "kadın"),
    ("Hasta B", 1.4, 68, "erkek"),
    ("Hasta C", 2.6, 75, "kadın"),
]

for ad, kre, yas, cins in hastalar:
    e = egfr_hesapla(kre, yas, cins)
    print(f"{ad}: eGFR {e:5.1f} → {kdigo_evresi(e)}")

Hasta A: eGFR 100.3 → G1 · normal veya yüksek
Hasta B: eGFR  54.7 → G3a · hafif–orta azalmış
Hasta C: eGFR  18.7 → G4 · ağır azalmış

5 · Bilerek hata: birim

Laboratuvar kreatinini µmol/L raporladı: 97. Fonksiyona olduğu gibi verirsek ne olur?

print(round(egfr_hesapla(97, 54, "kadın")))   # 97 µmol/L'yi mg/dL sanıyor

0

Sonuç saçma ama kod hata vermedi. Bu, yazılımın en sinsi hatası: çalışır, yanlış söyler. Çözüm, girdiyi kontrol etmek.

def egfr_guvenli(kreatinin, yas, cinsiyet):
    """Kreatinin 15'ten büyükse µmol/L varsayar ve mg/dL'ye çevirir (÷ 88,4)."""
    if kreatinin > 15:
        print(f"Uyarı: {kreatinin} µmol/L olarak yorumlandı → {kreatinin/88.4:.2f} mg/dL")
        kreatinin = kreatinin / 88.4
    return egfr_hesapla(kreatinin, yas, cinsiyet)


print(round(egfr_guvenli(97, 54, "kadın")))

Uyarı: 97 µmol/L olarak yorumlandı → 1.10 mg/dL
60

6 · Deneyin: VKİ ve bel/boy

Bu iki fonksiyon bilerek eksik bırakıldı. ... yerine formülü yazın ya da bir yapay zeka asistanına yazdırın; sonra okuyun.

• VKİ = kilo / boy² (boy metre)
• Bel/boy oranı = bel / boy (ikisi de cm); hedef < 0,5

def vki(kilo, boy_m):
    """Vücut kitle indeksi (kg/m²)."""
    return ...   # buraya formül


def bel_boy(bel_cm, boy_cm):
    """Bel/boy oranı; < 0.5 hedef."""
    return ...   # buraya formül


# print(round(vki(72, 1.74), 1))
# print(round(bel_boy(88, 174), 2))

Bugün ne okuduk?

Kavram	Python'da	Tarayıcı aracında
Değişken	kreatinin = 1.1	const kre = ...
Tip dönüşümü	float("1.1")	Number("1.1")
Fonksiyon	def egfr_hesapla(...)	function egfrCkdEpi2021(...)
Koşul	if egfr >= 60:	if (egfr >= 60)

Eve: Bölüm 6'yı tamamlayın; kendi VKİ ve bel/boy oranınızı hesaplayın (sonucu paylaşmak zorunda değilsiniz).

Bölüm 6'nın cevabı — önce kendiniz deneyin, sonra açın

def vki(kilo, boy_m):
    """Vücut kitle indeksi (kg/m²)."""
    return kilo / boy_m ** 2


def bel_boy(bel_cm, boy_cm):
    """Bel/boy oranı; < 0.5 hedef."""
    return bel_cm / boy_cm


print(round(vki(72, 1.74), 1))      # 23.8
print(round(bel_boy(88, 174), 2))   # 0.51

İki noktaya dikkat: boy_m ** 2 ifadesi boyun karesi (Python'da üs alma ** ile yazılır) ve iki fonksiyonda boy farklı birimde. Birinde metre, diğerinde santimetre; parametre adlarına bunu bilerek yazdık. Aynı hastada VKİ normal sınırda çıkarken bel/boy oranının 0,5'i geçmesi, derste konuştuğumuz "normal kilolu santral obezite" durumunun ta kendisidir.